HOORDETAIL NR 1 2026 13 COLUMN Adriaan Wolter Adriaan Wolter, eigenaar van EnginEars, deelt als ervaren audicien zijn visie over belangrijke topics in de hoorbranche. Egocentrisch effect, geen egoïstische intentie Is dat egoïsme? Zelden intentioneel, maar in uitwerking soms wel. De slechthorende blijft, begrijpelijk, uit de wind. Intussen passen partners, collega’s en familieleden zich voortdurend aan door harder te spreken, gesprekken te structureren, sociale situaties te vermijden en conflicten in te slikken. Relatieonderzoek toont consequent aan dat onbehandelde slechthorendheid samenhangt met communicatiestress en emotionele afstand. Opvallend genoeg rapporteren horende partners vaak meer relationele belasting dan de slechthorende zelf. Daar komt nog een fysiologisch element bij dat vaak onderschat wordt: de eigen stem. Via botgeleiding blijft die relatief intact hoorbaar. Veel slechthorenden ervaren daarom oprecht dat zij niet harder praten dan normaal. Dat is geen gemakzucht, maar neurofysiologie. De paradox van acceptatie Wat in de praktijk steeds opnieuw zichtbaar wordt, en ook in onderzoek wordt bevestigd, is dit: op het moment dat de slechthorende het probleem erkent en ondersteuning accepteert, verandert de dynamiek vrijwel direct. Niet omdat het gehoor volledig wordt hersteld, maar omdat de verantwoordelijkheid weer gedeeld wordt. Horen wordt opnieuw relationeel. Het is niet langer een individueel verdedigingsmechanisme. Misschien moeten we de vraag daarom anders formuleren. Niet: “Is de slechthorende egoïstisch?”, maar: “Hoe lang mag ontkenning psychologisch helpend zijn, terwijl zij relationeel schadelijk wordt?” Voor ons als professionals ligt daar een duidelijke opdracht. Niet alleen meten en adviseren, maar normaliseren, spiegelen en begeleiden in acceptatie. Want pas daar begint een echte hooroplossing. Neem iets alledaags als het televisievolume. Voor de slechthorende staat het toestel “gewoon”. Voor de omgeving staat het structureel te hard. Wat hier schuurt, is geen onwil. Het is een verschoven referentiekader. En toch is het effect helder: de leefomgeving past zich aan één waarneming aan, terwijl die waarneming zelf zelden ter discussie staat. In gesprekken zien we hetzelfde patroon. Zinnen worden herhaald. Woorden overdreven gearticuleerd. Stemmen gaan ongemerkt een paar decibel omhoog. En wanneer het gesprek stokt, volgt vaak: “Ik hoorde je wel.” Of: “Je mompelt.” Opvallend, zeker wanneer partners al tientallen jaren samenleven. De kans dat iemand na vijftig jaar ineens structureel anders is gaan articuleren, is klein. Wat hier meespeelt, zit dieper dan uitspraak alleen. Ontkenning als eerste verdedigingslinie Internationaal onderzoek laat zien dat mensen met gehoorverlies gemiddeld zeven tot tien jaar wachten voordat zij hulp zoeken. Dat is zelden een kwestie van onwetendheid. Het is meestal psychologische weerstand. Gehoorverlies raakt iets fundamenteels: autonomie, competentie, vitaliteit. En, laten we eerlijk zijn, het confronteert met ouder worden: een thema dat nog altijd beladen is. Ontkenning is dan geen zwakte, maar een beschermingsmechanisme. In psychologische termen een copingstrategie: het probleem wordt geminimaliseerd of buiten zichzelf geplaatst. Daarom horen we uitspraken als: “Anderen praten onduidelijk.” “Het ligt aan het omgevingsgeluid.” “Ik hoor het wel, maar niet altijd.” Deze strategieën beschermen het zelfbeeld. Maar ze hebben een prijs, die vaak door de omgeving wordt betaald. IS DE SLECHTHORENDE EGOÏSTISCH? EEN ONGEMAKKELIJKE VRAAG OVER ONTKENNING, PERCEPTIE EN RELATIES Het is geen vraag die je snel hardop stelt in een vakblad. Toch verdient hij het om gesteld te worden: “Is de slechthorende egoïstisch?” Niet als karaktereigenschap, maar binnen het domein van slechthorendheid. Referenties: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11548043/ https://bmjopen.bmj.com/content/6/9/e011463/
RkJQdWJsaXNoZXIy MTAyNDU4