18 NBT MAGAZINE NR 2 2026 ONDERHOUD & BAKKERIJMACHINES THERMISCHE OLIE IN BAKINSTALLATIES: PROBLEMEN ONTSTAAN ZELDEN IN ÉÉN KEER In veel industriële bakkerijen draait het thermische oliesysteem jarenlang op de achtergrond. Zolang de oven op temperatuur komt en het product voldoet, is er weinig aanleiding om stil te staan bij de conditie van de olie. Aandacht ontstaat vaak pas wanneer het proces begint te schuiven: de oven warmt trager op, herstelt minder snel na belading of de temperatuurverdeling wordt minder stabiel. In sommige gevallen komt daar geurvorming of lichte rook bij tijdens ontluchten. Op dat moment wordt al snel geconcludeerd dat “de olie slecht is”. In de praktijk ligt dat zelden zo eenvoudig. Thermische olie degradeert niet plotseling, maar vooral als gevolg van thermische belasting in het systeem. De snelheid waarmee dat gebeurt wordt bepaald door stroming, vervuiling, ontwerp, bedrijfswijze en de conditie van de olie. Oxidatie kan dit versterken, maar is in veel systemen niet de dominante route van veroudering. Lokale thermische belasting bepaalt het gedrag Een thermisch oliesysteem kent geen uniforme belasting. De zwaarste belasting zit vrijwel altijd lokaal, met name aan het verwarmend oppervlak. Daar speelt het onderscheid tussen bulktemperatuur en filmtemperatuur. De bulktemperatuur geeft het gemiddelde van het systeem weer, terwijl de filmtemperatuur de lokale temperatuur is in de vloeistoflaag langs het warmteoverdragend oppervlak. Hier start de afbraak van de olie. De hoogte van de filmtemperatuur wordt bepaald door stroming, viscositeit en de staat van het oppervlak. Wanneer de stroming afneemt of vervuiling optreedt, verslechtert de warmteoverdracht. Hierdoor wordt de vloeistoffilm dikker en warmer, wat leidt tot versnelde vorming van lichte en zware afbraakproducten. Dit mechanisme werkt zichzelf in de hand. Naarmate de olie degradeert en zwaarder wordt, neemt de warmteoverdracht verder af en stijgt de lokale belasting opnieuw. Het resultaat is een zichzelf versterkende degradatie. Dit proces is niet direct zichtbaar in standaard procesmetingen. Een systeem kan binnen de ingestelde temperatuurgrenzen opereren, terwijl lokaal al duidelijke afbraak plaatsvindt. Systeemontwerp en operatie sturen de belasting Thermische belasting is geen vaste waarde, maar een uitkomst van hoe het systeem wordt bedreven. Factoren die hierin een rol spelen zijn onder meer stroming en circulatie, dimensionering van pomp en leidingen, ontwerp van warmte overdragende oppervlakten, mate van vervuiling en bedrijfsvoering. Belasting in bakkerijen is vaak dynamisch. Wisselende productie, frequente opstart- en afkoelcycli en variërende belasting zorgen voor fluctuaties in stroming en temperatuur. Daardoor is er een vergrote kans op lokale overbelasting en versnelde degradatie. De conditie van olie is niet los te zien van het systeem waarin deze wordt gebruikt. Oxidatie: afhankelijk van expansievat en bedrijfsvoering Naast thermische belasting kan oxidatie bijdragen aan veroudering, maar dit is sterk afhankelijk van systeemgedrag. Oxidatie wordt relevant wanneer warme olie langdurig in contact komt met zuurstof. In systemen waar het expansievat koel blijft en goed is afgeschermd, is het effect beperkt. Wanneer warme olie het expansievat bereikt of er onvoldoende inerting aanwezig is, kan oxidatie versnellen. Het expansievat speelt hierin een centrale rol. Het fungeert als volumecompensatie en als ontgassingszone waar lichte componenten en eventueel vocht worden afgevoerd. Tegelijkertijd is het de plek waar ongewenst contact met lucht kan optreden. De effectiviteit van het expansievat wordt bepaald door de temperatuur van het vat, mate van doorstroming, drukregeling en ventstrategie en afscherming van zuurstof. Een expansievat dat warmer is dan bedoeld of regelmatig met warme olie wordt belast, kan oxidatie versnellen en de stabiliteit van het systeem beïnvloeden. Meten begint bij representatieve monstername De kwaliteit van een analyse wordt bepaald door de kwaliteit van het monster. Een monster uit een koud of stilstaand deel van het systeem is niet representatief voor de circulerende olie. De samenstelling in dergelijke zones kan afwijken van de warme hoofdstroom, waardoor de analyse een vertekend beeld geeft. Verlies van lichte componenten ontstaat juist bij onjuiste monstername uit een hete lijn zonder gecontroleerde koeling, of bij verkeerd afvullen en afsluiten van het monster. Monsteropname hoort plaats te vinden uit een warme, stromende lijn via een vast monsternamepunt, na voldoende spoelen en bij voorkeur met sample cooler. Door het monster gecontroleerd terug te koelen tot onder circa 60 °C blijven vluchtige componenten behouden en krijgt het vlampunt betekenis binnen de analyse. Veel afwijkende of misleidende analyse-uitkomsten beginnen niet in het laboratorium, maar bij een monster dat niet representatief is genomen of onjuist is behandeld. Zelfs met correcte monstername blijft interpretatie essentieel. In de praktijk wordt nog vaak gestuurd op één parameter, zoals het vlampunt. Dit geeft slechts een deel van het beeld. Een dalend vlampunt wijst op de aanwezigheid van lichte componenten, maar niet op de oorzaak. Die kan liggen in thermische belasting, onvoldoende ontgassing of systeemgedrag rond het expansievat. Hetzelfde geldt voor viscositeit. Een stijgende viscositeit in combinatie met toenemend residu wijst op vorming van zwaardere fracties en daarmee op thermische overbelasting. Een dalend vlampunt bij relatief stabiele viscositeit duidt eerder op opbouw van lichte componenten. De waarde van analyse zit in de combinatie van parameters en de trend over tijd. Pas wanneer deze in samenhang worden beoordeeld, ontstaat inzicht in het onderliggende mechanisme. Op basis daarvan kan gericht worden ingegrepen. Dat kan onder andere door het verbeteren van ontgassing bij opbouw van lichte componenten, het optimaliseren van filtratie bij toename van residu en het aanpassen van systeemcondities bij tekenen van lokale overbelasting. Herkenbare signalen in de praktijk De effecten van degradatie worden vaak eerst zichtbaar in het proces. Typische signalen zijn: langere opwarmtijden, trager herstel na belading, minder stabiele temperatuurverdeling, toenemende vervuiling van filters en oplopend energieverbruik. Deze signalen zijn direct te koppelen aan onderliggende mechanismen. Slechtere warmteoverdracht leidt tot hogere belasting en energieverbruik. Opbouw van lichte componenten kan geur en damp THERMISCHE OLIE IS EEN BEPALENDE FACTOR IN DE STABILITEIT VAN HET BAKPROCES
RkJQdWJsaXNoZXIy MTAyNDU4